Chwytaki mechaniczne

Jak działa chwytak mechaniczny do krawężników i kostki

Chwytak mechaniczny (nazywany też kleszczami brukarskimi) to narzędzie z dwoma ramionami zakończonymi szczękami, połączonymi przegubem nożycowym. Po podniesieniu za uchwyt lub zawiesie ciężar elementu przenosi się na ramiona i dociska szczęki do jego boków — im cięższy krawężnik, tym większa siła zacisku. Chwytak nie ma więc żadnej blokady wymagającej dokręcania: trzyma tym pewniej, im większe obciążenie.

Wymagania są dwa. Element musi mieć na tyle wysokie boki, żeby szczęki miały się o co oprzeć — w praktyce od 145 do 210 mm wysokości wewnętrznej, zależnie od modelu. Wokół elementu musi też zostać wolna przestrzeń na wsunięcie szczęk, dlatego chwytakiem mechanicznym nie ułoży się płyt ściśle jedna przy drugiej. W obu tych sytuacjach — elementy niskie i układanie bez fugi — używa się chwytaków próżniowych, które chwytają od góry.

Rodzaje chwytaków mechanicznych

Podział wynika z tego, w jakiej osi chwytany jest element i jak długi jest zakres rozwarcia szczęk.

Chwytak do wyciągania kostki (SAH) to osobna konstrukcja — jego szczęki są na tyle wąskie, że wchodzą w spoinę między ułożonymi kostkami i pozwalają wyjąć pojedynczy element pionowo, bez podważania sąsiednich. Używa się go przy wymianie pękniętej kostki i przy dostępie do instalacji pod nawierzchnią.

Chwytaki mechaniczne Probst w NORWIT.PL

Poniżej modele z parametrami, które decydują o doborze: udźwigiem, zakresem rozstawu szczęk i wysokością wewnętrzną, czyli minimalną wysokością boku elementu.

Różnica między BZ a EASYGRIP MAXI EXG dobrze pokazuje logikę doboru: oba mają ten sam zakres rozstawu 0–400 mm, ale EXG przenosi 550 kg zamiast 150 kg, bo ma masywniejszą konstrukcję i waży 12,4 kg zamiast 3,8 kg. Lżejszym BZ operuje się ręcznie przez cały dzień, cięższy EXG podwiesza się pod maszynę. W ofercie są też chwytaki do układania VZ, chwytaki do kostki SZ z blokadą, uchwyty FXAH-Solo do przenoszenia przez jedną osobę oraz FXAH-120 GRABO EU do płytek.

Jak dobrać chwytak do krawężników

Trzy parametry, w tej kolejności. Masa elementu — krawężnik drogowy 100 × 30 × 15 cm waży ok. 108 kg, krawężnik chodnikowy 100 × 20 × 6 cm ok. 29 kg, płyta chodnikowa 50 × 50 × 7 cm ok. 42 kg. Szerokość elementu musi mieścić się w zakresie rozstawu szczęk — 0–400 mm pokrywa większość krawężników i bloczków, 0–550 mm także elementy szerokie. Wysokość boku decyduje, czy szczęki w ogóle mają się o co oprzeć.

Masy podano orientacyjnie, przy gęstości betonu ok. 2 400 kg/m³ — konkretny wyrób może różnić się o kilkanaście procent. Przy doborze zostaw zapas udźwigu, zwłaszcza jeśli elementy bywają mokre, i pamiętaj, że przy modelach podwieszanych do udźwigu maszyny dolicza się masę własną chwytaka.

Po ułożeniu nawierzchni do korekty spoin i osadzania służą młotki brukarskie, łomy i imaki, a do przycięcia elementów na wymiar — gilotyny do kostki.

Najczęstsze pytania — chwytaki mechaniczne

Jaki chwytak do krawężników wybrać?

Do typowego krawężnika drogowego 100 × 30 × 15 cm o masie ok. 108 kg wystarcza chwytak poprzeczny o udźwigu 150 kg i zakresie rozstawu 0–400 mm, na przykład Probst BZ o masie własnej 3,8 kg. Przy elementach szerszych lub mieszanym asortymencie lepszy jest model uniwersalny z rozstawem do 550 mm, a przy bloczkach powyżej 200 kg — konstrukcja wzmocniona klasy EASYGRIP MAXI o udźwigu 550 kg. Zawsze dobieraj do najcięższego elementu, nie do przeciętnego.

Jaki chwytak do kostki brukowej?

Do pojedynczych kostek już ułożonych w nawierzchni służy chwytak z wąskimi szczękami wchodzącymi w spoinę, na przykład Probst SAH o szerokości chwytu 90–400 mm i masie 4,9 kg. Do przenoszenia kostki przed ułożeniem sprawdza się chwytak uniwersalny lub model SZ z blokadą. Przy układaniu całych warstw kostki stosuje się natomiast wielochwytne układarki, które przenoszą kilkadziesiąt elementów naraz.

Jak działa chwytak brukarski?

Chwytak brukarski działa na zasadzie dźwigni nożycowej: ciężar podnoszonego elementu przenosi się przez ramiona na szczęki i dociska je do boków elementu. Siła zacisku rośnie proporcjonalnie do masy ładunku, więc im cięższy krawężnik, tym pewniej jest trzymany — nie ma tu żadnej śruby ani blokady do dokręcania. Warunkiem jest wysokość boku elementu wystarczająca do oparcia szczęk, typowo od 145 do 210 mm wysokości wewnętrznej chwytaka.

Czym różni się chwytak poprzeczny od wzdłużnego?

Chwytak poprzeczny obejmuje element w poprzek, na krótszym boku — to typowe rozwiązanie przy krawężnikach drogowych i obrzeżach, gdzie ważna jest kontrola nad ustawieniem elementu w linii. Chwytak wzdłużny chwyta wzdłuż dłuższego boku, co daje stabilniejsze prowadzenie przy elementach długich, na przykład krawężnikach peronowych. Przy mieszanym asortymencie na budowie praktyczniejszy bywa model uniwersalny o rozstawie do 550 mm, obsługujący oba układy.

Ile waży krawężnik drogowy i czy uniosę go chwytakiem ręcznym?

Krawężnik drogowy o wymiarach 100 × 30 × 15 cm waży około 108 kg, chodnikowy 100 × 20 × 6 cm — około 29 kg. Chwytak ręczny klasy 150 kg przenosi oba, ale ciężar realnie dźwigają dwie osoby albo lekki żurawik — sam chwytak jedynie utrzymuje element, nie zmniejsza jego masy. Do elementów powyżej 200 kg używa się chwytaków podwieszanych pod koparkę lub ładowarkę.

Kiedy chwytak mechaniczny nie zadziała?

Chwytak mechaniczny nie zadziała w dwóch przypadkach: gdy element jest zbyt niski, żeby szczęki miały się o co oprzeć (płyty tarasowe o grubości kilku centymetrów), oraz gdy elementy układa się ściśle jeden przy drugim i nie ma miejsca na wsunięcie szczęk. W obu sytuacjach stosuje się chwytak próżniowy, który chwyta element od góry przez przyssanie i nie potrzebuje dostępu z boków.

Czy chwytak mechaniczny wymaga konserwacji?

Chwytak mechaniczny nie ma napędu ani hydrauliki, więc obsługa sprowadza się do trzech rzeczy: kontroli stanu szczęk i ich okładzin, sprawdzania luzów w przegubie nożycowym oraz oczyszczania z zaprawy i pyłu betonowego po pracy. Zużyte okładziny szczęk wymienia się na nowe, bo od nich zależy przyczepność. Elementy nośne trzeba wycofać z użycia przy widocznych odkształceniach lub pęknięciach — chwytak pracuje nad ludźmi i podlega zasadom BHP dla osprzętu do podnoszenia.